ΘΥΜΗΘΕΙΤΕ ΟΤΙ...
Οι κατολισθήσεις - καθιζήσεις εντείνουν τις συνέπειες των πλημμυρών, οι οποίες είναι αποτέλεσμα έντονων βροχοπτώσεων ή της τήξης μεγάλων ποσοτήτων χιονιού.
Παρατηρούνται ιδιαίτερα σε πλαγιές με μεγάλες κλίσεις οι οποίες έχουν προηγουμένως αποψιλωθεί από πυρκαγιές.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΝΤΟΝΗ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ
- Γίνετε οικείοι με τη γη που σας περιβάλλει. Προσπαθήστε να μάθετε αν ποτέ υπήρξαν κατολισθήσεις, καθιζήσεις ή λασποροές στην περιοχή ρωτώντας τις τοπικές αρχές, τους παλαιοτέρους κάτοικους, καθώς και αρμόδιες Γεωλογικές υπηρεσίες ή Πανεπιστημιακά τμήματα. Οι πλαγιές όπου συνέβησαν παλαιοτέρα κατολισθήσεις ή λασποροές είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν τα ίδια φαινόμενα και στο μέλλον.
- Ενισχύστε και βοηθήστε τις τοπικές Αρχές στις προσπάθειες τους να προσδιορίσουν τις χρήσεις γης και να καθορίσουν τις κατάλληλες προδιαγραφές δόμησης σε περιοχές που κινδυνεύουν από φαινόμενα κατολίσθησης ή καθίζησης. Τα κτίρια πρέπει να βρίσκονται μακριά από απότομες πλάγιες, ρέματα, ποταμούς και από τις εκβολές αυτών.
- Προσέχετε τα χαρακτηριστικά του υδρογραφικού δικτύου στην περιοχή σας και ιδιαίτερα τα μέρη όπου η απορροή των υδάτων συγκλίνει, αυξάνοντας τη ροή πάνω σε πλάγιες καλυμμένες από εδαφικό μανδύα. Παρατηρείστε τους λόφους και τις πλαγιές γύρω σας για τυχόν σημάδια κινήσεως εδαφών όπως μικρές κατολισθήσεις, λασποροές, ροές θραυσμάτων ή σταδιακή κάμψη των δέντρων.
- Ελάτε σε επαφή με τις τοπικές Αρχές για να μάθετε περισσότερα για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης και των σχεδίων εκκένωσης στη περιοχή σας, αν αυτά έχουν ήδη εκπονηθεί. Αναπτύξτε το δικό σας σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την οικογένεια σας και την επιχείρηση σας.
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΝΤΟΝΗΣ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗΣ
- Μείνετε ξύπνιοι και σε επαγρύπνηση. Πολλοί θάνατοι από λασποροές συνέβησαν όταν οι άνθρωποι κοιμόταν. Ακούστε το ραδιόφωνο για προειδοποιήσεις σχετικές με φαινόμενα έντονης βροχόπτωσης. Οι μικρής διάρκειας, έντονες βροχοπτώσεις μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνες ιδιαίτερα μετά από περιόδους παρατεταμένων βροχοπτώσεων και έντονης υγρασίας.
- Προσέξτε μήπως ακούσετε παράξενους θορύβους που πιθανολογούν κινήσεις εδαφών. Τέτοιοι θόρυβοι μπορεί να προέρχονται από σπάσιμο δέντρων ή από το κτύπημα βράχων. Ένας αρχικός θόρυβος από κύλισμα λάσπης ή κατρακύλισμα από θραύσματα πετρωμάτων μπορεί να προηγείται μεγάλης έκτασης κατολίσθησης.
- Αν είστε κοντά σε χείμαρρο ή ρέμα μείνετε σε ετοιμότητα για οποιαδήποτε ξαφνική αύξηση ή μείωση στη ροή του νερού και για τυχόν αλλαγή στη καθαρότητα του. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να υποδεικνύουν ενεργοποίηση ροών θραυσμάτων ή κατολισθήσεων που βρίσκονται σε πιο ψηλά σημεία.
- Αν βρίσκεστε σε περιοχές επικίνδυνες για κατολισθήσεις και λασποροές, ενημερωθείτε για τις πιθανές οδούς διαφυγής, έτσι ώστε να τις χρησιμοποιήσετε όταν παραστεί ανάγκη. Θυμηθείτε παρόλα αυτά ότι η οδήγηση κατά τη διάρκεια έντονης βροχόπτωσης είναι πολύ επικίνδυνη.
- Να είστε έτοιμοι να μετακινηθείτε γρήγορα. Μην καθυστερείτε. Δώστε προτεραιότητα στην ασφάλεια του εαυτού σας και όχι των υπαρχόντων σας.
- Μείνετε σε ετοιμότητα και επαγρύπνηση όταν οδηγείτε. Τα κράσπεδα κατά μήκος των οδών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε κατολισθήσεις, Παρατηρείτε με προσοχή τον δρόμο για πιθανά σημάδια καθίζησης, κατάρρευσης, λάσπης, καταπτώσεις βράχων και άλλα σημάδια πιθανών ροών θραυσμάτων.
Εάν δεν μπορείτε να απομακρυνθείτε, μετακινηθείτε σε υψηλότερο όροφο του οικήματος
Πληροφορίες για τις Κατολισθήσεις
Κατολίσθηση είναι το φαινόμενο της διατάραξης της ισορροπίας μιας μάζας εδάφους ή βράχου. Οι κατολισθήσεις αποτελούν μέρος των φυσικών διεργασιών εξέλιξης του γήινου ανάγλυφου, ωστόσο μπορούν να προκληθούν και από εξωτερικές παρεμβάσεις με την έμμεση ή άμεση συμβολή του ανθρώπου.
Αν η εδαφική ή βραχώδης μάζα κινηθεί μόνο προς την κατακόρυφη διεύθυνση, το φαινόμενο ονομάζεται καθίζηση, κατάρρευση ή κατάπτωση. Αν υπάρχει και κίνηση κατά την οριζόντια διεύθυνση, τότε χρησιμοποιείται ο γενικός όρος κατολίσθηση.
Οι τυπικές κατολισθήσεις συμβαίνουν σε εδάφη ή κατακερματισμένα πετρώματα και συνοδεύονται από μια σειρά χαρακτηριστικών, ενώ διακρίνονται τα εξής μέρη:
- Το κυρίως μέτωπο: Είναι η απότομη επιφάνεια που δημιουργείται στο αδιατάρακτο έδαφος που περιβάλλει την κατολίσθηση.
- Δευτερεύοντα μέτωπα: Είναι οι απότομες επιφάνειες εντός του διαταραγμένου υλικού της κατολίσθησης.
- Κεφάλι: Βρίσκεται στην κορυφή της κατολίσθησης και αποτελείται από τα ανώτερα τμήματα των υλικών που κατολίσθησαν.
- Πόδι: Είναι η γραμμή διατομής μεταξύ του κατώτερου μέρους της επιφάνειας διάρρηξης και της αρχικής επιφάνειας του εδάφους.
- Δάκτυλος: Είναι το τμήμα των υλικών που έχουν κατολισθήσει στη μεγαλύτερη απόσταση από το κύριο μέτωπο της κατολίσθησης.
- Κορυφή: Είναι το ουσιαστικά αδιατάρακτο υλικό που βρίσκεται στα ψηλότερα σημεία του κύριου μετώπου.
- Επιφάνεια διάρρηξης: Είναι η επιφάνεια αποχωρισμού των υλικών που κατολισθαίνουν από το σταθερό υπόβαθρο.
- Επιφάνεια ολίσθησης: Είναι η επιφάνεια πάνω στην οποία γίνεται η κύρια μετατόπιση της μάζας που κατολισθαίνει. Το ανώτερό της τμήμα ταυτίζεται συνήθως με την επιφάνεια διάρρηξης, ενώ το κατώτερο, κάτω από το πόδι, είναι η προϋπάρχουσα επιφάνεια του πρανούς.
- Κώνος ή γλώσσα: Είναι το τμήμα των υλικών που έχουν ξεπεράσει την επιφάνεια διάρρηξης και έχουν ολισθήσει στην αρχική επιφάνεια του πρανούς.
Η εκδήλωση μιας κατολίσθησης είναι συνήθως το αποτέλεσμα της συνδυασμένης δράσης μορφολογικών, γεωλογικών, γεωτεχνικών, περιβαλλοντικών συνθηκών καθώς και ανθρώπινων παρεμβάσεων. Οι τελευταίες μπορούν κυρίως να επιταχύνουν την εκδήλωση του φαινομένου.
ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ – ΚΑΘΙΖΗΣΕΙΣ
- Η αφαίρεση της υποστήριξης του πρανούς.
- Η πρόσθετη φόρτιση του πρανούς.
- Η δράση της χλωρίδας και της πανίδας.
- Η αποσάθρωση.
- Η παρουσία του νερού.
- Η γεωλογική δομή.
ΠΡΟΛΗΨΗ – ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Στον τομέα της αντιμετώπισης των κατολισθήσεων - καθιζήσεων δύο είναι οι κύριες κατηγορίες μέτρων που διακρίνονται. Πρόκειται για τα μέτρα πρόληψης και τα αντίστοιχα της ανάσχεσης - ανακοπής. Η επιτυχία και των δύο ειδών μέτρων εξαρτάται από την επαρκή γνώση των παρακάτω χαρακτηριστικών:
- Της γεωλογικής δομής της περιοχής.
- Των υδρογεωλογικών συνθηκών που επικρατούν.
- Των γεωτεχνικών παραμέτρων των γεωλογικών σχηματισμών που επηρεάζονται.
- Των εδαφοτεχνικών και βραχομηχανικών μεγεθών των σχηματισμών που κατολισθαίνουν ή υπάρχει περίπτωση να κατολισθήσουν - καθιζήσουν.
Η επιλογή των μέτρων-έργων αντιμετώπισης εξαρτάται επίσης αν τα κατολισθαίνοντα υλικά είναι κυρίως βραχώδη ή εδαφικά. Να σημειωθεί επίσης ότι οποιοδήποτε έργο αντιμετώπισης και αν εφαρμοστεί, αυτό μπορεί να αχρηστευτεί αν δε συντηρείται επαρκώς. Πολύ συχνά είναι τα φαινόμενα της απόφραξης των αγωγών αποστράγγισης, και επακόλουθη μείωση των συντελεστών ασφαλείας ενός έργου.
Στα μέτρα - έργα αντιμετώπισης περιλαμβάνονται:
- Επιφανειακή αποστράγγιση: σκοπεύει στην αποφυγή συγκέντρωσης νερού στην επικίνδυνη περιοχή. Επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους, όπως με περιφερειακή τάφρο, εξομάλυνση της επιφάνειας του πρανούς, κλείσιμο των ρωγμών, απαγόρευση της καλλιέργειας στην επικίνδυνη περιοχή, επιφανειακές τάφροι - αύλακες συλλογής υδάτων, κλπ.
- Υπόγεια αποστράγγιση. Τρόπος πιο δαπανηρός από τον προηγούμενο, που αποσκοπεί κυρίως στην αποφυγή της μείωσης των τριβών σε δυνητικές επιφάνειες ολίσθησης. Επιτυγχάνεται με άντληση, κατασκευή στραγγιστικών γεωτρήσεων και πηγαδιών, ηλεκτρική όσμωση, κ.α.
- Διαμόρφωση της επιφάνειας του πρανούς, συνήθως σε αναβαθμούς. Πρόκειται για ευρέως διαδεδομένο μέτρο, το οποίο όμως πρέπει να συνοδεύεται και από άλλα (π.χ. συλλεκτήριες τάφροι), ενώ η έκταση και γενικά τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά των αναβαθμίδων ποικίλουν κατά περίπτωση.
- Τσιμεντενέσεις - χημικά ενέματα. Με την εισπίεση τσιμέντου ή άλλων μιγμάτων γίνεται προσπάθεια αύξησης της διατμητικής αντοχής εδαφικών κυρίως μαζών.
- Τοίχοι αντιστήριξης. Άλλο ένα μέτρο που συνήθως εφαρμόζεται κατά μήκος των οδικών αρτηριών. Οι τοίχοι αντιστήριξης κατασκευάζονται από σκυρόδεμα, λιθοδομή ή να αποτελούνται από συρματοκιβώτια. Πρέπει οπωσδήποτε να εδράζονται στο υγιές υπόβαθρο και να παρέχουν ικανοποιητική αποστράγγιση.
- Εκτόξευση σκυροδέματος (gunite). Το μέτρο αυτό λαμβάνεται σε απότομα βραχώδη πρανή και πρέπει να έχει προηγηθεί απολέπιση - φρεζάρισμα της επιφάνειας, ενώ συνοδεύεται και από κατάλληλο δίκτυο αποστραγγιστικών σωλήνων.
- Τάφροι, τοίχοι ή φράχτες παγίδευσης. Κατασκευάζονται κυρίως κατά μήκος συγκοινωνιακών αξόνων με σκοπό την ανάσχεση και παγίδευση μικρών βραχωδών τεμαχών (μικρότερων των 2 μ.) που αποσπώνται και πέφτουν από το πρανές.
- Σκέπαστρα. Και αυτά κατασκευάζονται κατά μήκος συγκοινωνιακών αξόνων, στις περιπτώσεις που άλλο μέτρο προστασίας δεν αποδίδει. Είναι αρκετά δαπανηρές κατασκευές.
Ο Ελληνικός χώρος χαρακτηρίζεται από γεωμορφολογική και γεωλογική πολυμορφία. Το γεγονός αυτό εξηγεί το μεγάλο αριθμό κατολισθήσεων-καθιζήσεων (μόνο κατά μήκος του οδικού δικτύου έχουν καταγραφεί επίσημα πάνω από 500 περιπτώσεις τα τελευταία 50 χρόνια), η εκδήλωση των οποίων ελέγχεται από τα αίτια που προαναφέρθηκαν. Ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί κατά πολύ ιδιαίτερα τα δύο τελευταία χρόνια (2001-2002).
Ειδικά λοιπόν για τον Ελληνικό χώρο, αιτίες που οδηγούν σε συχνή εμφάνιση κατολισθήσεων-καθιζήσεων είναι:
- Οι μεγάλες μορφολογικές κλίσεις σε πολλά σημεία της χώρας.
- Η έντονη τεκτονική παραμόρφωση. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και συνδέεται και με την υψηλή σεισμικότητα της χώρας μας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι μεγάλος αριθμός κατολισθήσεων συνδέεται με σεισμικά γεγονότα (π.χ. Κυλλήνη 1988, Μήλος 1992, Πύργος 1993, Γρεβενά 1995, Αθήνα 1999).
- Τα μικρά μεγέθη των γεωτεχνικών παραμέτρων των γεωλογικών σχηματισμών.
- Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, οι οποίες συχνά γίνονται αλόγιστα και χωρίς μελέτη ή προγραμματισμό και οδηγούν στην αποψίλωση των δασών, στην άστοχη διαμόρφωση ή στην αφαίρεση της υποστήριξης των πρανών, στην υπεράντληση των υδροφόρων οριζόντων κ.α.
- Οι πιό χαρακτηριστικές περιπτώσεις κατολισθήσεων κατά μήκος του εθνικού οδικού δικτύου είναι αυτή της Ε.Ο. Αθηνών - Λαμίας στη Μαλακάσα και της Ε.Ο. Κορίνθου - Πατρών στη θέση Παναγοπούλα. Και στις δύο περιπτώσεις το οικονομικό κόστος της επέμβασης και αποκατάστασης των συγκοινωνιών υπερέβη κατά πολύ το 1 δις δρχ.
Οδηγίες για τις Κατολισθήσεις